An Analytical Study on the Jurisprudential, Legal-Theoretical, Political, and Social Principles of the Ibāḍī School in the Context of Ali Yaḥyā Muʿammar’s Work al-Ibāḍiyya Madhhabun Islāmiyyun Muʿtadil

Bu çalışma, Ali Yaḥyā Muʿammer'in el-İbāḍiyye mezhhabun Islāmiyyun Mu'tadil adlı eserini temel alarak İbāḍī mezhebinin fıkhî, hukuki-teorik, siyasi ve sosyal ilkelerini belge analizi yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. İslam tarihinin erken dönemlerinde ortaya çıkan İbāḍizm, günümüzde özellikle Umman'da güçlü bir varlığını sürdürmektedir. Ayrıca Zanzibar'da ve Libya, Cezayir, Tunus çevresi başta olmak üzere Kuzey Afrika'nın belirli bölgelerinde varlığını sürdürüyor. Bu yönüyle İbāḍizm, İslam mezhepleri tarihi içerisinde günümüze kadar sürekliliğini koruyan en eski dini ve fikri oluşumlardan biri olarak öne çıkmaktadır. İslam mezhepleri üzerine yapılan hem klasik hem de modern çalışmalarda İbâzîlik sıklıkla Haricilik çerçevesinde incelenmiştir. Bu yaklaşım tarih boyunca zaman zaman ekolün olumsuz ve indirgemeci değerlendirilmesine de yol açmıştır. Her ne kadar İbāḍizm tarihsel olarak bazı mezhepsel geleneklerin algılanmasında marjinalleştirilmiş olsa da, eseri bu çalışmanın temelini oluşturan yazar, söz konusu eserinde İbāḍizmi yalnızca Hāricî geleneğin bir uzantısı olarak görmenin yeterli olmadığını belirtmektedir. Daha ziyade bu okulun kendi kaynakları, ilkeleri ve tarihi tecrübesi çerçevesinde ılımlı, dengeli ve bağımsız bir İslami mezhep kimliği geliştirdiğini vurguluyor. Bu çalışma, Muammer'in İbâzîliği Hâricîliğin aşırı eğilimlerinden ayıran ve bağımsız bir İslam ekolü olarak konumlandıran yaklaşımından yola çıkmakla birlikte, bu yaklaşım okulun kendi kaynaklarının yanı sıra ilgili klasik ve modern literatür çerçevesinde analiz edilmektedir. Bu bakımdan makale, İbādizm'e ilişkin tarihsel algıların yeniden değerlendirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

تهدف هذه الدراسة إلى دراسة المبادئ الفقهية والنظرية القانونية والسياسية والاجتماعية للمذهب الإباضي من خلال منهج تحليل الوثائق، متخذة مرجعها المركزي عمل علي يحيى معمر المعنون "الإباضية مذهبون إسلاميون معتمدون". ظهرت الإباضية في الفترة المبكرة من التاريخ الإسلامي، ولا تزال تحتفظ بحضور قوي اليوم، خاصة في عمان. بالإضافة إلى ذلك، لا يزال موجودًا في زنجبار وفي مناطق معينة من شمال إفريقيا، خاصة حول ليبيا والجزائر وتونس. وفي هذا الصدد تبرز الإباضية كواحدة من أقدم التشكيلات الدينية والفكرية في تاريخ الفرق الإسلامية التي حافظت على استمراريتها حتى يومنا هذا. في كل من الدراسات الكلاسيكية والحديثة حول الفرق الإسلامية، غالبًا ما تم فحص الإباضية في إطار الخوارج. وقد مهد هذا النهج، في بعض الأحيان، الطريق لتقييمات سلبية واختزالية للمدرسة عبر التاريخ. ورغم أن الإباضية قد تم تهميشها تاريخياً في تصور بعض التقاليد المذهبية، إلا أن المؤلف الذي يشكل عمله أساس هذه الدراسة يقول في العمل المذكور أنه لا يكفي اعتبار الإباضية مجرد امتداد للتقليد الخوارج. بل يؤكد أن هذه المدرسة، في إطار مصادرها ومبادئها وتجربتها التاريخية، طورت هوية طائفية إسلامية معتدلة ومتوازنة ومستقلة. وبينما تنطلق هذه الدراسة من منهج معمر الذي يميز الإباضية عن النزعات الخوارجية المتطرفة ويضعها كمدرسة إسلامية مستقلة، فقد تم تحليل هذا المنهج في إطار مصادر المدرسة نفسها والأدبيات الكلاسيكية والحديثة ذات الصلة. وفي هذا الصدد يهدف المقال إلى المساهمة في إعادة تقييم التصورات التاريخية حول الإباضية.

Deze studie heeft tot doel de jurisprudentiële, juridisch-theoretische, politieke en sociale principes van de Ibāḍī-school te onderzoeken door middel van de methode van documentanalyse, waarbij het werk van Ali Yaḥyā Muʿammar getiteld al-Ibāḍiyya Madhhabun Islāmiyyun Muʿtadil als centrale referentie wordt genomen. Het Ibāḍisme, dat opkwam in de vroege periode van de islamitische geschiedenis, is vandaag de dag nog steeds sterk aanwezig, vooral in Oman. Bovendien blijft het bestaan ​​op Zanzibar en in bepaalde regio's van Noord-Afrika, vooral rond Libië, Algerije en Tunesië. In dit opzicht onderscheidt het Ibāḍisme zich als een van de oudste religieuze en intellectuele formaties binnen de geschiedenis van islamitische sekten, die zijn continuïteit tot op de dag van vandaag heeft behouden. In zowel klassieke als moderne studies over islamitische sekten wordt het ibāḍisme vaak onderzocht binnen het raamwerk van het khārijisme. Deze benadering heeft door de geschiedenis heen soms de weg vrijgemaakt voor negatieve en reductionistische beoordelingen van de school. Hoewel het Ibāḍisme historisch gezien gemarginaliseerd is in de perceptie van bepaalde sektarische tradities, stelt de auteur wiens werk de basis van deze studie vormt in het bovengenoemde werk dat het niet voldoende is om het Ibāḍisme louter als een verlengstuk van de Khārijitische traditie te beschouwen. In plaats daarvan benadrukt hij dat deze school, binnen het raamwerk van haar eigen bronnen, principes en historische ervaringen, een gematigde, evenwichtige en onafhankelijke islamitische sektarische identiteit heeft ontwikkeld. Hoewel deze studie de aanpak van Muʿammar als uitgangspunt neemt, die het Ibāḍisme onderscheidt van de extremistische tendensen van het Kharijisme en het positioneert als een onafhankelijke islamitische school, wordt deze aanpak geanalyseerd binnen het raamwerk van de eigen bronnen van de school en van de relevante klassieke en moderne literatuur. In dit opzicht wil het artikel bijdragen aan een herbeoordeling van historische percepties over het Ibāḍisme.

Ziel dieser Studie ist es, die rechtswissenschaftlichen, rechtstheoretischen, politischen und sozialen Prinzipien der Ibāḍī-Schule mithilfe der Methode der Dokumentenanalyse zu untersuchen, wobei Ali Yaḥyā Muʿammars Werk mit dem Titel al-Ibāḍiyya Madhhabun Islāmiyyun Muʿtadil als zentraler Bezug dient. Der Ibāḍismus entstand in der frühen Periode der islamischen Geschichte und ist auch heute noch stark vertreten, insbesondere im Oman. Darüber hinaus existiert es weiterhin in Sansibar und in bestimmten Regionen Nordafrikas, insbesondere in der Umgebung von Libyen, Algerien und Tunesien. In dieser Hinsicht zeichnet sich der Ibāḍismus als eine der ältesten religiösen und intellektuellen Formationen in der Geschichte islamischer Sekten aus, die ihre Kontinuität bis heute bewahrt hat. Sowohl in klassischen als auch modernen Studien zu islamischen Sekten wurde der Ibāḍismus oft im Rahmen des Khārijismus untersucht. Dieser Ansatz hat im Laufe der Geschichte zeitweise den Weg für negative und reduktionistische Bewertungen der Schule geebnet. Obwohl der Ibāḍismus in der Wahrnehmung bestimmter sektiererischer Traditionen historisch gesehen an den Rand gedrängt wurde, stellt der Autor, dessen Werk die Grundlage dieser Studie bildet, in der oben genannten Arbeit fest, dass es nicht ausreicht, den Ibāḍismus lediglich als eine Erweiterung der khārijitischen Tradition zu betrachten. Vielmehr betont er, dass diese Schule im Rahmen ihrer eigenen Quellen, Prinzipien und historischen Erfahrungen eine gemäßigte, ausgewogene und unabhängige islamische sektiererische Identität entwickelt habe. Während diese Studie von Muʿammars Ansatz ausgeht, der den Ibāḍismus von den extremistischen Tendenzen des Khārijismus abgrenzt und ihn als eigenständige islamische Schule positioniert, wird dieser Ansatz im Rahmen der schuleigenen Quellen sowie der relevanten klassischen und modernen Literatur analysiert. In dieser Hinsicht soll der Artikel zu einer Neubewertung der historischen Wahrnehmung des Ibāḍismus beitragen.

Cette étude vise à examiner les principes jurisprudentiels, jurisprudentiels, politiques et sociaux de l’école ibāḍite à travers la méthode d’analyse documentaire, en prenant comme référence centrale l’ouvrage d’Ali Yaḥyā Muʿammar intitulé al-Ibāḍiyya Madhhabun Islāmiyyun Muʿtadil. Apparu au début de l’histoire islamique, l’ibāḍisme maintient aujourd’hui une forte présence, notamment à Oman. De plus, il continue d'exister à Zanzibar et dans certaines régions d'Afrique du Nord, notamment autour de la Libye, de l'Algérie et de la Tunisie. À cet égard, l’ibāḍisme se distingue comme l’une des formations religieuses et intellectuelles les plus anciennes de l’histoire des sectes islamiques, ayant conservé sa continuité jusqu’à nos jours. Dans les études classiques et modernes sur les sectes islamiques, l’ibāḍisme a souvent été examiné dans le cadre du kharijisme. Cette approche a parfois ouvert la voie à des évaluations négatives et réductionnistes de l’école tout au long de l’histoire. Bien que l’ibāḍisme ait été historiquement marginalisé dans la perception de certaines traditions sectaires, l’auteur dont les travaux constituent la base de cette étude affirme dans l’ouvrage précité qu’il ne suffit pas de considérer l’ibāḍisme comme une simple extension de la tradition khārijite. Il souligne plutôt que cette école, dans le cadre de ses propres sources, principes et expérience historique, a développé une identité sectaire islamique modérée, équilibrée et indépendante. Bien que cette étude prenne comme point de départ l’approche de Muʿammar, qui distingue l’ibāḍisme des tendances extrémistes du kharijisme et le positionne comme une école islamique indépendante, cette approche est analysée dans le cadre des sources propres de l’école ainsi que de la littérature classique et moderne pertinente. À cet égard, l’article vise à contribuer à une réévaluation des perceptions historiques concernant l’ibāḍisme.